Heroina|Patricia Highsmith

Vajza ishte aq e sigurt që do të fillonte punë, sa kishte ardhur që nga Uestçesteri me valixhen gati. U ul në dhomën e miqve të familjes Kristiansen, me sytë ulur te pallto e thjeshtë blu dhe kapelën fringo të re, më të re se njëzet e një vitet e saja dhe pyetjes së tyre iu përgjigj sinqerisht.
“Keni punuar si dado më parë?” pyeti Z. Kristiansen. Ai ishte ulur në divan, pranë bashkëshortes, kishte vendosur bërrylat mbi gjunjët, dhe duart i mbante kryq. “Dua të them, a keni referenca?”
“Kam qenë shërbyese në familjen e Duajt Hauellit në Nju Jork për shtatë muajt e fundit.” Papritmas, Lusila ia nguli sytë e mëdhenj gri. “Mund të marr një referencë nga atje, nëse doni. . . Por kur e pashë shpalljen tuaj këtë mëngjes, nuk desha të prisja. Gjithmonë kam dashur një vend ku ka fëmijë.”
Znj. Kristiansen buzëqeshi me entuziazmin e vajzës. Ajo mori një kuti të argjendtë nga tavolina, u çua dhe ia zgjati: “Doni një?”
“Jo, faleminderit! Nuk e pi!”
“Epo…” tha ajo, duke ndezur cigaren, “Mund t’i telefonojmë, sigurisht … por unë dhe im shoq i kushtojmë më shumë rëndësi impaktit të parë sesa referencave… Si mendon, Ronald? A nuk kërkoje dikë që me të vërtetë i pëlqen fëmijët…’
Kështu, pesëmbëdhjetë minuta më vonë, Lusila Smith qëndronte në dhomën e saj, në shtëpizën e shërbëtorëve, në pjesën e pasme të vilës, duke mbërthyer rripin e uniformës së bardhë. Preku lehtaz buzët e saj me të kuq.
“Po ia fillon nga e para, Lusila,” tha ajo në pasqyrë. “Tani e tutje, do të bësh një jetë të lumtur dhe të dobishme, do harrosh gjithçka që ka ndodhur më parë”.
Por ja ku iu zmadhuan edhe njëherë sytë, sikur donin të kundërshtonin fjalët e sapothëna. Dukeshin si të mamasë kur hapeshin ashtu, dhe mamaja bënte pjesë në ato që ajo duhet të harronte. Duhet ta ndalojë zakonin e zgurdullimit të syve. E bënte të dukej e trembur dhe të pasigurtë dhe nuk mund të dilte kështu përpara fëmijëve. Dora i dridhet teksa ul buzëkuqin poshtë. U rivendos përpara pasqyrës dhe shkoi butësisht dorën në uniformën e re.
Kishte vetëm disa gjëra si puna e syrit për t’u mbajtur mend, disa zakone vërtet qesharake, si letra të djegura në tavëll, duke humbur nocionin e kohës, gjëra të vogla që shumë njerëz bëjnë, por që ajo nuk duhet t’i bëjë kurrsesi. Me praktikë, kujtesa do t’i vinte automatikisht. Sepse ajo ishte njësoj si të gjithë njerëzit e tjerë (a nuk i kishte thënë kështu psikiatri?) dhe njerëzit e tjerë as nuk kujtohen fare për këto gjëra.
Kaloi në anën tjetër të dhomës, u ngjit pas xhamit të dritares me perdet blu dhe hodhi shikimin mbi oborrin dhe lëndinën. Kopshti ishte më i gjatë se i gjerë dhe kishte një shatërvan në qendër, me një shteg me gurë si një kryq i shtrembër. Kishte stola andej-këndej; pranë një peme, poshtë një altari të bërë me dantellë, ishte një kopësht i bukur!
Dhe shtëpia ishte shtëpia e ëndrrave! E bardhë, dy katëshe, me grila të kuqërremta, me dyer lisi dhe me doreza e rreze tunxhi që hapeshin sapo vendosje gishtin…e lëndina të mëdha me aq shumë plepa të lartë sa nuk mund të shikoje përtej, aq sa mund të besoje apo të pranoje se nuk gjendej shtëpi tjetër diku më larg… Shtëpia e familjes Hauell në Nju Jork, me shtylla graniti dhe e mobiluar rëndshëm, dukej, mendonte Lusila, si një tortë bajate dasme, në rresht me torta të tjera po aq bajate.
Papritmas u çua. Shtëpia e Kristiansenëve lulëzonte, ishte miqësore dhe e gjallë. Në të kishte fëmijë! Falë Zotit për fëmijët! Por ajo akoma nuk i kishte takuar.
Zbriti me nxitim poshtë, kaloi kopshtin nëpër shtegun që kalonte nga shtëpia, u hutua disa sekonda tek shikonte Panin e kolmë që nxirrte ujë nga fyelli i tij në pellgun e gurtë…Sa kishin vendosur Kristiansenët ta paguanin? Nuk i kujtohej dhe as nuk i interesonte. Mund të punonte falas vetëm të jetonte në këtë vend.
Znj. Kristiansen e çoi lart në dhomën e fëmijëve. Ajo hapi derën e një dhome, muret e së cilës ishin dekoruar me figura të ndezura baritore, çifte e kafshë që kërcenin dhe pemë gjarpëruese në lulëzim. Kishte dy krevate identike prej lisi dhe dyshemeja ishte me linoleum të verdhë, e pastër në çdo cep.
Të dy fëmijët ishin ulur në një kënd në tokë, mes librave dhe lapsave me ngjyra.
“Fëmijë, kjo është dadoja juaj e re” tha e ëma. “Quhet Lusila.”
Djali i vogël u çua dhe i tha “Si jeni?” ndërsa mbante lart si flamur dorën tjetër, plot me njolla nga bojrat e dhjamit.
Lusila i shtrëngoi dorën dhe me një lëvizje të kokës përsëriti përshëndetjen e tij.
“Po Eluisa?” tha Znj. Kristiansen, duke e drejtuar fëmijën e dytë, që ishte më e vogël, te Lusila.
Eluisa hodhi vështrimin nga figura në të bardha që qëndronte përballë saj dhe tha: “Si jeni?”
“Niki është nëntë dhe Eluisa gjashtë.” I tha zonja Kristiansen.
“Po!” tha Lusila. Ajo vuri re se të dy fëmijët kishin disa qime të kuqe në flokët e tyre bjond, njësoj si i ati. Të dy kishin veshur kominoshe blu, pa bluzë, ndërsa kurrizi dhe shpatullat i ishin nxirë nga dielli.
Lusila nuk mund t’i shkëpuste sytë nga ta. Ata ishin fëmijët perfekt, në shtëpinë e saj perfekte. Ata e shikonin sinqerisht, pa asnjë mungesë besimi dhe pa armiqësi. Vetëm dashuri dhe pak kuriozitet fëminor.
“…dhe shumica e njerëzve preferojnë të jetojnë aty ku ka më shumë fshat,” po thoshte Znj. Kristiansen.
“Ah, po… po, zonjë. Është shumë herë më mirë këtu se sa në qytet.”
Znj. Kristiansen përkëdheli flokët e vajzës së vogël me një butësi, që e mahniti Lusilën. “Është tamam koha e drekës.” tha ajo. “Do të hani këtu lart, Lusila. Pas pak, Lisabeta do të sjellë drekën. Do të preferoje çaj, kafe apo qumësht?”
“Do të preferoja kafe, ju lutem!”
“Në rregull! Lisabeta do të vij me drekën në disa minuta.” Ndaloi te dera. “Nuk je nervoze për ndonjë gjë, apo jo, Lusila?”
“Oh, jo, Zonjë!”
“Epo, nuk duhet të jesh.” Dukej sikur do të shtonte diçka, por vetëm buzëqeshi dhe u largua.
Lusilës i mbeti shikimi andej, duke vrarë mendjen çfarë mund të kishte qenë ajo diçkaja.
“Ti je më e bukur se Katerina” i tha Niki.
Ajo u kthye. “Kush është Katerina?” Lusila u ul në një shilte dhe i kushtoi gjithë vëmendjen të dy fëmijëve, të cilët nuk ia hiqnin sytë. Ndjeu shpatullat t’i relaksoheshin nga tensioni.
“Katerina ishte dadoja jonë, përpara teje. Ajo u kthye në Skoci për shkak të luftës. Ne jemi të kënaqur që erdhe! Ne nuk e pëlqenim Katerinën.”
Eluisa qëndroi me duart prapa kurrizit, duke lëvizuar sa nga njëra anë në tjetrën, teksa shikonte Lusilën. “Jo,” tha Eluisa. “Ne nuk e pëlqenim Katerinën.”
Niki pa motrën e tij. “Atë e thashë unë. Nuk duhet ta thuash edhe ti!”
Lusila qeshi dhe mblodhi gjunjët. Pastaj, edhe Niki me Eluisën qeshën.
Një shërbyese me ngjyrë solli në një tabaka drekën e nxehtë dhe e vendosi në tavolinën në qendër të dhomës. “Jam Lisabeta, zonjushë!” tha ajo gjithë turp, teksa vendoste disa piceta në tre vende.
“Më quajnë Lusila Smith.” tha vajza.
“Epo, vazhdoni ju zonjushë. Nëse ju duhet ndonjë gjë, më thoni.” Ajo doli, vithet e holla mezi dukeshin nën uniformën blu.
Të tre u ulën dhe Lusila hapi kapakun e enës së madhe, nga ku u dukën tre omleta të zbukuruara me majdanoz, që shkëlqenin nga rrezet e diellit që binin mbi tavolinë. Por, më parë vinte një supë me domate për t’u shërbyer bashkë me trekëndësha buke të thekur. Kafja e saj ishte në një ibrik argjendi dhe fëmijët kishin dy gota të mëdha me qumësht.
Tavolina ishte e ulët, por ajo nuk e kishte problem. Ishte kaq e mrekullueshme të rrije me këta fëmijë, me diellin e ngrohtë dhe gazmor, me fytyrën e kuqe të Eluisës përballë. Sa e këndshme të mos ishe në shtëpinë e Hauellëve! Atje kishte qenë gjithmonë e ngathët. Por këtu, nuk do të kishte rëndësi nëse do t’i binte nga dora një pjatë apo një lugë me vaj në prehërin e dikujt. Fëmijët vetëm do të qeshnin.
Lusila ktheu kafen.
“Nuk do të hash?” pyet Eluisa, me gojën plot.
Filxhani rrëshkiti në gishtat e Lusilës dhe thuajse gjithë kafja u derdh në mbulesë. Jo, nuk ishte mbulesë prej cope, falë zotit, por prej mushamaje. Ajo mund ta pastronte me facoleta dhe kështu Lisabeta nuk do ta merrte vesh kurrë.
“Derrkuc!” qeshi Eluisa.
“Eluis!” qortoi Niki dhe shkoi të merrte disa facoleta nga banjo. E pastruan vendin bashkë.
“Babai gjithmonë na jep pak nga kafja e tij” tha Niki, pasi u ul. Lusila po vriste mendjen nëse fëmijët do t’i tregonin së ëmës, që ajo derdhi kafen. Ajo e kuptoi që Niki po i kërkonte diçka në këmbim. “Vërtet?” pyeti.
“Ai na hedh pak te qumështi.” Vazhdoi Niki. “Sa të shikojmë ngjyrën që merr.”
“Kështu?” Lusila hodhi pak nga ibriku i hirshëm prej argjendi në secilën gotë.
Fëmijët gulçuan nga kënaqësia. “Po!”
“Mamaja nuk do që ne të pijmë kafe” shpjegoi Niki “por kur ajo nuk e ka mendjen, babi na hedh pak ashtu siç bëre ti. Babi thotë që dita e tij nuk do të ishte e mirë pa kafe dhe, edhe unë kështu ja… O zot, Katerina nuk na jepte kafe, apo jo Eluisa?”
“Jo!” Eluisa rrëkëlleu një gllënjkë të gjatë nga gota e saj, të cilën e mbante me të dyja duart.
Lusila ndjeu një zjarrmi të rritej brenda saj derisa iu shfaq në fytyrë dhe shpërtheu atje. Fëmijët e pëlqenin, nuk kishte asnjë dyshim për këtë.
Iu kujtua kur shkonte në parqet publike në qytet, gjatë tre viteve që kishte punuar si shërbëtore në shtëpi të ndryshme, (të qenit shërbëtore ishte e vetmja aftësi e saj, mendonte dikur) vetëm ulej dhe shikonte fëmijët teksa luanin. Por ata zakonishit ishin të palarë e rrugaçë dhe ajo kishte qenë gjithmonë një e huaj. Njëherë kishte parë një mama t’i gjuante fëmijës së vet në fytyrë. Iu kujtua si vrapoi e tmerruar dhe plot dhimbje larg tyre.
“Pse ke sy kaq të mëdhenj?” kërkoi të dijë Eluisa.
Lusila u tremb. “Mamaja ime kishte sy të mëdhenj.” tha ajo me kujdes, sikur po rrëfehej.
“Oh” bëri Eloisa, e kënaqur nga përgjigja.
Lusila shkoi ngadalë thikën në omletën, që nuk e donte. Tashmë, mamaja e saj kishte tri javë që kishte vdekur. Vetëm tri javë dhe dukej sikur kishte më shumë. Kjo sepse po harronte, mendonte ajo, po harronte shpresën e pashpresë të këtyre tre viteve teksa priste që mamaja të merrte veten në senatorium. Të merrte veten nga çfarë? Sëmundja ishte diçka tjetër, diçka që e kishte vrarë mamanë.
Kishte qenë e pakuptimtë të shpresoje për një gjendje mendore të shëndetshme, edhe pse kurrë nuk e kishte patur. Edhe doktorët ia kishin thënë. Dhe i kishin thënë gjëra të tjera, për veten e saj, fjalë inkurajuese, të mira, që ajo ishte normale ashtu siç kishte qenë edhe i ati.
Duke parë fytyrën miqësore të Eluisës përballë saj, Lusila ndjeu t’i kthehej zjarrmia qetësuese. Po, kjo është shtëpia perfekte, e izoluar nga e gjithë bota, ajo mund të harronte dhe t’ia niste nga e para.
“A jemi gati për ëmbëlsirën?” pyeti.
Niki bëri me gisht nga pjata. “Ti nuk ke mbaruar akoma.”
“Nuk kisha shume uri.” Lusila ndau ëmbëlsirën e saj mes tyre.
“Tani mund të shkojmë jashtë te kutia e rërës” sugjeroi Niki. “Ne shkojmë gjithmonë në mëngjes, por unë dua që të shikosh kështjellën tonë.”
Kutia e rërës ishte në një kënd mbrapa shtëpisë. Lusila u ul në cepin e drunjtë të kutisë, ndërsa fëmijët filluan të grumbullonin dhe patinonin rërën, njësoj si xhuxhët.
“Unë do të jem mbretëresha e burgosur.” Bërtiti Eluisa.
“Po, dhe unë do ta shpëtoj, Lusila! Do ta shikosh!”
Kështjella me rërën e njomë u ngrit menjëherë. Mbi kulla kishte flamunj të vegjël, kishte një pellg rreth e përqark, një urë lëvizëse e bërë me kapakun e paketës së cigareve, të mbuluar me rërë. Lusila shikonte e mahnitur. Si tani, iu kujtua historia e Brajan de Bois-Gilbert dhe Rebekës. Ajo e kishte lexuar Ajvenhoin me një frymë, e pavëmendshme për kohën dhe vendin, ashtu siç ishte tani.
Kur kështjella përfundoi, Niki vendosi gjashtë gurë të ngjyrosur brenda, prapa urës lëvizëse.
“Këta janë ushtarët e mirë dhe të burgosur” tha ai. Ai mbante një kapak tjetër nga paketa e cigareve përballë tyre derisa bëri një barrierë tjetër rëre. Pastaj ngriti kapakun dhe dera prej rëre formoi një porte-cochere.
Ndërkohë, Eluisa mblodhi municione me guralecë nga oborri afër shtëpisë. “Do të hedhim poshtë portën dhe ushtarët e mirë do të zbresin nga kodra përmes urës. Pastaj, ju shpëtova!”
“Mos i trego! Do ta shikojë!”
Me gjithë forcën, Niki goditi guralecët nga cepi i kutisë së rërës përballë me derën e kështjellës, ndërsa Eluisa prapa kështjellës, fuste dorën, mes gjuajtjeve, të rregullonte sa më shumë që mundej shkatërrimin, sepse përveçse ishte princesha e burgosur, ajo ishte dhe ushtria mbrojtëse.
Papritmas, Niki ndaloi dhe pa Lusilën.
“Babi di të gjuaj me shkop. Vendos gurin në njërën anë dhe qëllon. Quhet balista.”
“Balista,” tha Lusila.
“Për zotin, nga e dije?”
“E kam lexuar në një libër mbi kështjellat.”
“Për zotin…” Niki shkoi te lufta e tij e jashtëzakonshme, i turpëruar që e kishte thënë gabim fjalën.
“Duhet t’i nxjerrim shpejt ushtarët e mirë. E shikon që janë të burgosur? Pastaj, pasi të çlirohen do të luftojmë të gjithë për të pushtuar kështjellën.”
“Dhe të shpëtojmë princeshën!” qartësoi Eluisa.
Ndërsa loja vazhdonte, Lusila e gjeti veten duke dëshiruar një katastrofë të vërtetë, diçka shumë të rrezikshme dhe të tmerrshme t’i ndodhte Eluisës, në mënyrë që të hidhej mes fëmijës dhe sulmuesit dhe të tregonte kurajon e madhe dhe besnikërinë e saj. E do të lëndonte seriozisht veten, mbase me ndonjë plumb ose thikë, por ajo e dinte që do ta vinte për fund agresorin. Pastaj, Kristiansenët do ta donin dhe do ta mbanin përgjithmonë. Sikur një i çmendur të vinte papritmas tani, me sytë të kuq gjak dhe nofulla të varura, nuk do të hezitonte asnjë çast.
Ajo pa sesi muri prej rëre ra dhe të parët ushtarë të mirë u liruan dhe u rrokullisën poshtë kodrës. Niki dhe Eluisa bërtitën nga gëzimi. Muri ra plotësisht, dy, tre katër ushtarët e tjerë ndoqën të parin, duke lënë gjurmë të gëzueshme mbi rërë.
Lusila u zgjat përpara. Tani e kuptoi! Ajo ishte si ushtarët e mirë të burgosur në kështjellë. Kështjella ishte shtëpia Hauell në qytet dhe Niki dhe Eluisa e kishin çliruar. Ishte e lirë të bënte vepra të mira. Dhe tani, sikur diçka të ndodhte….
“Oooo!”
Ishte Eluisa. Niki kishte shtyrë dorën e saj drejt cepit të kutisë, pasi të dy po përpiqeshin të merrnin të njëjtin gur.
Lusila kapi dorën e fëmijës, zemra sa s’i doli vendit kur pa gjakun që rridhte cirgë në mishin e njomë. “Të dhemb shumë, Eluisa?”
“Po ajo nuk duhej t’i prekte fare guralecët.” I mërzitur, Niki u ul në rërë.
Lusila shtrëngonte shaminë në gishtin e vajzës dhe mezi e mbante për ta çuar në shtëpi, e tërbuar në qoftë se Lisabeta ose Znj. Kristiansen do ta zbulonin. Ajo e mori Eluisën në banjon ngjitur me dhomën e fëmijëve dhe në raftin e ilaçeve gjeti mërkurokrom dhe garza.
Me kujdes lau gishtin. Ishte vetëm një e çarë e vogël dhe Eluisa ndaloi lotët, kur pa sa e vogël ishte plaga.
“Shiko, është vetëm një e gërvishtur e vogël!” tha Lusila për të qetësuar fëmijën. Për Lusilën nuk ishte vetëm një e gërvishtur e vogël. Ishte një gjë e tmerrshme, që ndodhte paraditen e parë të saj në detyrë, një kastrofë të cilën dështoi ta parandalonte. Dëshiroi që e çara të ishte në dorën e saj, madje më e rëndë.
Eluisa buzëqeshi ndërsa dora i fashohej. “Mos e dëno Nikin!” tha ajo. “Nuk donte ta bënte! Ai ashtu luan.”
Lusila as nuk mendonte të dënonte Nikin. Ajo donte të dënonte vetëm veten, të merrte një shkop dhe të qëllonte dorën e saj.
“Pse i bën dhëmbët ashtu?”
“Unë…unë mendova se po të vrisja.”
“Nuk kam më dhimbje.” dhe doli me vrap nga banjo. Kërceu mbi krevat dhe u shtri në mbulesën e kuqerremtë, që ishte e gjatë deri në dysheme. Gishti i fashuar me të bardhë shndriste përkundër krahut të saj të nxirë.
“Tani duhet të bëjmë gjumin e drekës.” I tha Lusilës dhe mbylli sytë. “Mirupafshim!”
“Mirupafshim!” u përgjigj Lusila dhe u përpoq të buzëqeshë.
Shkoi poshtë të merrte Nikin dhe kur u kthyen, znj. Kristiansen gjendej në dhomën e fëmijëve.
Fytyra e Lusilës u zbardh. “Nuk mendoj se është ndonjë gjë e madhe, zonjë! Është ….vetëm një gërvishtje nga kutia e rërës.”
“Gishti i Eluisës? Oh, mos u bëj merak, e dashur! Ata gërvishten gjithmonë. I bën mirë! I bën më të kujdesshëm!”
Znj. Kristiansen u ul në cep të krevatit të Nikit. “Niki, i dashur, duhet të mësosh të jesh më i butë. Shikon sa e trembe Lusilën?” Ajo qeshi dhe i përkëdheli kokën.
Lusila pa nga dera. Edhe një herë ndjeu se ishte një e huaj, por këtë herë për shkak të paaftësisë së saj. Megjithatë, sa ndryshonte kjo nga skenat të cilat kishte parë në park! Znj. Kristiansen u ra shpatullave të Lusilës teksa doli jashtë. “Do ta harrojnë sapo të bjerë nata.”
“Nata,” përshpëriti Lusila teksa futej përsëri në dhomën e fëmijëve. “Sa fjalë e bukur!”
Ndërkohë që fëmijët flenë, Lusila hedh një sy mbi një libër me ilustrime të Pinokut. Ajo lëngonte për histori, çdo lloj historie, por më së shumti histori me aventura dhe përralla. Dhe tek bërryli i saj, në raftin e fëmijëve kishte plot nga to. Do t’i duheshin muaj t’i lexonte të tëra. Nuk kishte rëndësi nëse ishin për kalamaj. Në fakt, ky zhanër i pëlqente më shumë, sepse këto histori ilustroheshin me figura kafshësh të veshur me kostume, me tavolina dhe shtëpi, dhe lloj-lloj gjërash merrnin jetë.
Ktheu faqen e Pinokut me një ndjenjë përmbushjeje dhe kënaqësie aq të madhe, sa binte ndesh me historinë që po lexonte. U kujtua se doktori në senatorium i kishte këshilluar të lexonte dhe gjithashtu, i kishte thënë të shkonte edhe në kinema. “Rri me njerëzit normal dhe harro të gjithë vështirësitë e mamasë…” (Vështirësi, i kishte quajtur atëherë, por herët e tjera i kishte quajtur “shkarje.” Shkarjet ishin, si një fije peri, që kalonin nga brezi në brez, domethënë edhe nëpërmjet saj.)
Lusilës i kujtohej më së miri fytyra e psikiatrit, koka e tij e kthyer pak mënjanë, syzet në kokë teksa fliste, pikërisht ashtu siç duhej të dukej një psikiatër. “Vetëm sepse mamaja juaj kishte një shkarje, nuk ka asnjë arsye që të mos jeni normale, ashtu siç ishte dhe babai juaj. Unë kam shumë arsye të besoj se jeni. Ju jeni një vajzë inteligjente, Lusila. Fillo një punë jashtë qytetit… qetësohu, shijo jetën. Madje, harro edhe shtëpinë në të cilën jetonte familja juaj. Pas një viti në fshat…”
Kjo, gjithashtu, ishte para tre javësh, fill pas vdekjes së mamasë. Dhe, ajo që doktori i kishte thënë ishte e vërtetë. Në këtë shtëpi, ku kishte paqe dhe dashuri, bukuri dhe fëmijë, ajo ndjente rëndesën e qytetit t’i rrëshkiste nga trupi, si lëkura e gjarprit. Tashmë, në vetëm gjysmë dite! Në një javë, ajo do të harronte përgjithmonë fytyrën e mamasë.
Me një gulçimë kënaqësie, aq sa dukej sikur ishte ekstazë, ajo u kthye te rafti i librave dhe zgjodhi gjashtë libra të gjatë, të hollë dhe plot ngjyra. Njërin e hapi me kokë poshtë, në prehërin e saj. Tjetrin e hapi dhe e vendosi në gjoks. Duke mbajtur të tjerët, ajo vendosi Pinokun në fytyrë, me sytë gjysmë të mbyllur.
Ngadalë, u lëkund para dhe mbrapa në karrige, e vetëdijshme vetëm për lumturinë dhe mirënjohjen e saj. Këmbanat e orës ranë tri herë, por ajo nuk i dëgjoi.
“Çfarë po bën?” pyeti Niki gjithë mirësjellje dhe kuriozitet.
Lusila hoqi librin nga fytyra. Kur kuptoi pyetjen e tij, u skuq dhe buzëqeshi, si një fëmijë i lumtur, por fajtor. “Po lexoja!” qeshi.
Edhe Niki qeshi. “Lexon shumë afër.”
“Poo!” thotë Eluisa, e cila gjithashtu ishte zgjuar.
Niki iu afrua dhe kontrolloi librin që mbante Lusila në prehër. “Ne çohemi në orën tre. Do të na lexosh ndonjë përrallë? Katerina na lexonte deri në vaktin e darkës.”
“T’ju lexoj nga Pinoku?” sugjeroi Lusila, e lumtur që mund të ndante me ta lumturinë, që kishte marrë nga faqet e para të librit. Kështu u ul në dysheme, që edhe fëmijët të shikonin ilustrimet e librit ndërsa ajo lexonte.
Niki dhe Eluisa shtynë për të parë me etje pikturat e librit, aq sa Lusila mezi shikonte për të lexuar. Ajo nuk e kuptoi se lexonte me një interes të tendosur, që përçohej te fëmijët dhe pikërisht për këtë arsye ata e shijuan aq shumë. Lexoi për dy orë dhe koha kaloi sikur të ishin minuta.
Fill pas orës pesë, Lisabeta solli tabakanë me darkën dhe pasi mbaruan së ngrëni, Niki dhe Eluisa kërkuan të vazhdonte leximi derisa të vinte koha e gjumit në orën shtatë. Me kënaqësi, Lusila filloi një libër tjetër, por kur Lisabeta erdhi për të marrë tabakanë, ajo i tha se ishte koha e banjos dhe se Znj. Kristiansen do të kalonte pas pak t’i thoshte natën e mirë.
Znj. Kristiansen ishte aty në orën shtatë, por të dy fëmijët ishin gati me rrobat e gjumit, të sapo larë dhe të përqëndruar në një tjetër histori me Lusilën në dysheme.
“E di,” i tha Niki mamasë, “i kemi lexuar edhe më parë këta libra me Katerinën, por kur Lusila i lexon duken si libra të tjerë.”
Lusila u skuq nga kënaqësia.
Kur fëmijët ishin shtrirë, Lusila zbriti bashkë me Znj. Kristiansen.
“Çdo gjë në rregull, Lusila? Mendova se mos donit të më pyesnit për rutinën e gjërave.”
“Po, zonjë! Përveç…a mund të kaloj edhe njëherë gjatë natës të shikoj nëse fëmijët janë mirë?”
“Oh, nuk do të doja që të prishje gjumin. Je shumë e sjellshme, Lusila, por nuk është e nevojshme.”
Lusila nuk foli.
“Kam frikë se netët do të duken të gjata. Në qoftë se do të shkosh ndonjëherë në kinema në qytet, Alfredi, shoferi ynë, me kënaqësi do të të shoqëronte.”
“Faleminderit, zonjë!”
“Atëherë, natën e mirë, Lusila!”
“Natën e mirë, zonjë!”
Lusila doli nga mbrapa, përmes kopshtit ku shatërvani vazhdonte të ishte i hapur. Kur hapi derën e dhomës së saj, uroi që të ishte dhoma e fëmijëve, që të ishte mëngjes dhe koha kur fillonte dita e re.
Prapë, ajo ishte e lodhur, e kënaqur, por e lodhur. Sa mirë, mendoi teksa ndizte dritën, të ndjehesh e lodhur tamam (edhe pse ishte vetëm ora nëntë) në vend që të shpërthenin energjitë, në vend që të kishe vështirësi me gjumin, për shkak të mendimeve për mamanë ose shqetësimeve për veten.
Iu kujtua një ditë, jo shumë larg në kohë kur për pesëmbëshjetë minuta, nuk kujtonte dot emrin e saj. Kishte vrapuar e tmerruar te doktori.
Kjo i përket së shkuarës! Madje, mund t’i thoshte Alfredit t’i blinte disa cigare në qytet, një kënaqësi që ia kishte ndaluar vetes për muaj.
Ajo i hodhi një shikim të fundit shtëpisë nga dritarja. Perdet e damaskut në dhomën e fëmijëve dallgëzoheshin jashtë herë pas here dhe hynin përsëri brenda. Era fliste në përkuljen e majave të plepave, ashtu si zërat e lartë e gurgullues të fëmijëve.
Dita e dytë ishte si e para, veçse nuk pati asnjë incident, asnjë të gërvishtur në dorë dhe kështu ishte e treta dhe katërta. Të rregullta dhe identike, ashtu si rradha e ushtarëve të Nikit në tavolinën e dhomës së tij. E vetmja gjë që ndryshoi ishte dashuria e Lusilës për familjen dhe fëmijët, një devotshmëri e verbër dhe pasionante, e cila dukej sikur rritej çdo mëngjes.
Ajo vinte re dhe donte shumë gjëra: mënyrën si Eluisa pinte qumështin me gllënjka të vogla deri në rrëzë të grykës, mënyrën si pushi i verdhë i kurrizit shtillet deri lartë për t’u lidhur me flokët në rrëzë të qafës, dhe kur ajo i lante, dobësia e dhimbshme e trupave të tyre.
Mbrëmjen e së shtunës, gjeti një zarf në emër të saj në shtëpizën e shërbëtoreve. Brenda kishte një letër të bardhë bosh dhe një kartmonedhë të re njëzetë dollarëshe.
Lusila e ngriti në cep të gishtave. Për të nuk kishin asnjë kuptim. Për t’i përdorur duhej të shkonte në dyqane, ku shkonin njerëzit e tjerë. Për çfarë do t’i duheshin lekët, kur nuk do të largohej kurrë nga shtëpia e Kristiansenëve? Vetëm do të grumbulloheshin, çdo javë. Brenda një viti do të kishte 1040 dollarë dhe në dy vjet 2080 dollarë. Në fund do të kishte aq sa edhe Kristiansenët dhe kjo nuk do të ishte e drejtë.
A do t’i dukej atyre shumë e çuditshme sikur t’i kërkonte të punonte për asgjë ose për 10 dollarë, mbase?
Duhej të fliste me Znj. Kristiansen dhe shkoi ta takonte mëngjesin tjetër.
“Është për pagën time, zonjë!” e nisi ajo.
“Po?” tha znj. Kristiansen me zërin e saj të këndshëm.
Lusila pa sesi lëvizte me shpejtësi lapsi i verdhë mbi letër. “Është shumë për mua, zonjë.”
Lapsi ndaloi. Buzët e znj. Kristiansen u hapën nga befasia. “Je një vajzë e lezetshme, Lusila!”
“Ç’doni të thoni me e lezetshme?” pyeti me kuriozitet ajo.
“Epo, ja! Si fillim, do të qëndrosh me fëmijët ditë dhe natë. As drekën nuk e merr pushim. Gjithmonë thua se do të bësh diçka të “rëndësishme” për ne, edhe pse nuk e imagjinoj dot ç’mund të jetë. Dhe tani, paga qënka shumë. Nuk kemi pasur asnjëherë një vajzë si ty. Pa dyshim që je ndryshe, Lusila!”
Ajo qeshi dhe e qeshura ishte aq e thjeshtë dhe e çlirët, saqë bënte aq kontrast me tensionin e vajzës që i ndodhej përballë.
Lusila ishte plot sy e veshë në bisedë. “Çfarë doni të thoni me ndryshe, zonjë?”
“Sapo ta thashë, e dashur! Dhe refuzoj të të paguaj më pak se kaq sepse do të dukej sikur po të shfrytëzoja. Në fakt, në qoftë se kërkon më shumë…”
“Oh, jo zonjë… Por do të doja të bëja diçka më shumë për ju dhe fëmijët.”
“Lusila! Ti po punon për ne, apo jo? Po kujdesesh për fëmijët. Çfarë mund të bësh më shumë se kaq?”
“Por e kam fjalën për diçka më të madhe…më shumë…”
“Marrëzira, Lusila!” e ndërpreu znj. Kristiansen. “Vetëm sepse njerëzit tek të cilët ke punuar më parë nuk ishin miqësor me ty, nuk do të thotë se duhet të lësh kockat këtu, për ne!”
Priti që vajza të largohej, por ajo qëndronte përpara tavolinës, me fytyrë të hutuar. “Im shoq dhe unë jemi shumë të kënaqur me punën tënde.”
“Faleminderit, zonjë!”
Lusila shkoi në dhomën e fëmijëve, ku ata po luanin. Nuk e kishte bindur dot Znj. Kristiansen. Sikur vetëm t’i shpjegonte si ndihej, t’i tregonte për të ëmën dhe frikën që kishte ndaj vetes në gjithë këta muaj, si nuk kishte guxuar të kthente një gllënjkë apo të ndizte një cigare…. dhe se si vetëm qëndrimi në këtë shtëpi të bukur e kishtë bërë atë të ndihej mirë përsëri… t’ia tregonte të gjithë këto mbase do ta çlironte.
U kthye drejt derës, por mendimi se do ta bezdiste me historinë e saj të mërzitshme, jeta e një shërbëtoreje, e bëri të ndalonte. Kështu, gjatë pjesës së mbetur të ditës, mbajti barrën e madhe të mirënjohjes së pashprehur.
Atë natë, u ul në dhomën e saj me dritën ndezur deri pas orës 12:00. Tani kishte cigare dhe i lejonte vetes vetëm tre në darkë, edhe këto të treja ishin të mjaftueshme t’ia çlironin muskujt, t’i qetësonin mendjen dhe e lejonin të ëndërronte sikur ishte një heroinë. Dhe kur mbaronin tre cigaret dhe do të donte një tjetër, i vendoste në sirtarin më të lartë, që mos ta tundonin.
Sapo hapi sirtarin vuri re mbi shami kartëmonedhën 20 dollarëshe, që Kristiansenët i kishin dhënë. E mori dhe u ul përsëri në karrige.
Mori një shkrepse nga kutia, e ndezi dhe e vendosi në cep të taketukes. Ngadalë, ndezi një pas një shkrepse të tjera dhe i vendosi me strategji për të formuar një zjarr të vockël, regëtues dhe të mirë-kontrolluar. Kur të gjitha u dogjën, grisi edhe kutinë e shkrepseve në copa të vogla dhe i hodhi ngadalë në zjarr. Më në fund, mori kartëmonedhën 20 dollarëshe dhe me njëfarë hezitimi e grisi në copa të vogla. Edhe këto ishin paracaktuar për në zjarr.
Znj. Kristiansen nuk kuptonte, por po ta shikonte këtë, mund të kuptonte. Por kjo nuk mjaftonte. Vetëm një shërbim i ndershëm nuk mjaftonte. Çdokush do e bëntë këtë në këmbim të parave. Ajo ishte ndryshe. Z. Kristiansen e tha vetë.
Lusilës i kujtohej ç’tjetër i kishte thënë znj. Kristiansen: “Im shoq dhe unë jemi shumë të kënaqur me punën tënde, Lusila!”
Kujtimi i këtyre fjalëve e çoi nga karrigia me një buzëqeshje të magjepsur në buzë. U ndje mrekullisht e fortë, e sigurtë për forcën mendore dhe për pozicionin e saj në shtëpi. Im shoq dhe unë jemi shumë të kënaqur me punën tënde, Lusila! Vetëm një gjë mungonte në lumturinë e saj. Duhej të provonte veten në një kohë krize.
Sikur një murtajë si ato që kishte lexuar në Bibël…“dhe pastaj ndodhi që një murtajë e madhe mbuloi të gjithë tokën.” Kështu do ta thoshte Bibla. Imagjinoi ujëra që vërshonin drejt shtëpisë së madhe, derisa arrinin në dhomën e fëmijëve. Do t’i shpëtonte dhe do të notonte me ta deri në një vend të sigurtë, kudo që të ishte.
Filloi të ecte me nxitim rreth e qark dhomës.
Ose, sikur të binte tërmet… Do të vraponte teksa muret binin dhe do t’i nxirrte fëmijët jashtë. Mbase do të kthehej prapa për diçka të vogël, si për shembull ushtarët e Nikit ose bojrat e Eluisës dhe të shtypej deri në vdekje. Atëherë do ta kuptonin Kristiansenët përkushtimin e saj.
Ose, sikur të binte zjarr… Kujdo mund t’i binte zjarr! Zjarret janë krejt të zakonshëm dhe nuk kërkonin shpagime të xhindosura nga bota e përtejme. Mund të binte një zjarr i tmerrshëm vetëm nga një gazogjen, që gjendej në garazh, dhe një shkrepse.
Shkoi poshtë deri në derën që të çonte në garazh. Gazogjeni ishte një metër i gjatë dhe ishte plot, kështu që, po të mos ishte pushtuar nga nevoja dhe rëndësia e bëmës së saj, ajo nuk do të kishte mundur ta ngrinte mbi pragun e garazhit dhe aq më tepër jashtë shtëpisë së shërbëtorëve.
E rrotulloi gazogjenin, në të njëjtën mënyrë siç kishte parë burra të rrotullonin fuçi birre. Nuk bënte asnjë zhurmë në bar. Vetëm një zhurmë e vogël në shtegun me gurë, dhe ja ku humbi në errësirën e natës.
Asnjë dritë nuk ndriçonte në asnjë nga dritaret, por edhe sikur të kishte, Lusila nuk do të ishte tutur. Nuk do të ishte tutur, edhe sikur vetë Z. Kristiansen të ishte pranë shatërvanit, mbase as nuk do ta vinte re fare. Por edhe sikur ta shikonte, a nuk po bënte ajo një gjest fisnik!
Liroi kapakun dhe hodhi gaz në një cep të shtëpisë, rrotulloi gazogjenin më tutje, hodhi edhe pak në cep të tullave të bardha, e vazhdoi kështu deri sa arriti cepin tjetër. Pastaj ndezi një shkrepse dhe u kthye andej nga kishte ardhur, duke ndezur vatrat e lagura. Pa e kthyer kokën, shkoi të qëndronte pranë derës së shtëpizës së shërbëtorëve dhe shikonte.
Në fillim, flakët ishin të zbehta dhe të etura, pastaj u bënë të verdha me pak të kuqe. Ndërsa Lusila shikonte, i gjithë tensioni e braktisi, nga trupi dhe mendja, përshkoi plotësisht trupin deri lart dhe u largua nga ajo përgjithmonë, duke i lënë muskujt dhe trurin të lirë, ashtu si tensioni tipik i një atleti përpara sinjalit të pushkës. Ajo do t’i linte flakët të bëheshin më të larta, deri te dhoma e kalamajve, përpara se të vraponte te ata, që rreziku të ishte në pikën kulmore.
Një buzëqeshje shenjtoreje i rrezëlliti në fytyrë dhe kushdo që mund ta shikonte, aty në derë, me fytyrën që i shkëlqente nga drita flakëruese, me siguri do të mendonte për të si një vajzë të re dhe të bukur.
Kishte ndezur vatra zjarri në pesë vende dhe tani, këto zvarriteshin lart si gishtat e një dore, të ngrohta dhe drithëruese, të buta dhe përkëdhelëse. Lusila buzëqeshi, por e detyroi veten të priste. Papritur, gazogjeni, që ishte nxehur shumë, shpërtheu me një zhurmë që dukej si një bombë dhe e ndezi në çast të gjithë kopshtin. Kjo ishte shenja që kishte pritur, Lusila shkoi plot besim drejt shtëpisë.

Patricia Highsmith lindi në Texas më 1921 dhe u rrit në New York, por shumicën e jetës së saj e kaloi në Europë. Libri i saj i parë ‘Të huaj në tren’ u kthye në film nga regjisori i famshëm Alfred Hitchcock më 1951. Ajo njihet për thrilera psikologjikë, si Qorrazi, Qelia prej bari, I talentuari Z. Ripli, I gjetur në rrugë dhe Ditari i Editës. Vdiq në Zvicër më 1995.

Përktheu: Anila Balla