Nuk kam pasur kurrë fat me gratë, mbaj mbi shpinë barrën e dorëheqjes, i gjithë farefisi më ka vdekur, jam një varfanjak vetmitar që punon në një zyrë të tmerrshme. Për më tepër, jam i lumtur. Sot më shumë se kurrë, sepse nis – 8 korrik 1999 – këtë ditar, që në të njëjtën kohë do të jetë fletore shënimesh ku në fund të së cilës do të përcillet një tekst i fshehtë dhe që shpresoj se do të shfaqë aftësinë time si gjurmues i bartelbisë.
Njëzet e pesë vjet më parë, kur isha më i ri, botova një romanth mbi dashurinë e pamundur. Prej atëherë, për shkak të një traume që do ta shpjegoj më vonë, nuk kisha shkruar më, sepse e braktisa rrënjësisht si ide, u bëra një Bartelbi, dhe pikërisht prej kësaj interesohem kaq shumë për ta.
Ne të gjithë i njohim Bartelbit, ata janë qenie të pushtuara prej një mohimi të thellë ndaj botës. Emrin e kanë marrë nga nëpunësi Bartelbi, personazh i Melvill që nuk është parë kurrë të lexojë, madje as edhe një gazetë; i cili, për periudha të gjata kohore, ngulit shikimin përtej dritares së zbehtë që sheh kah muri me tulla në Wall Street; që nuk pi kurrë birrë, çaj apo kafe si të tjerët; që nuk ka shkuar kurrë askund, pasi jeton në zyrë, madje edhe të dielat i kalon aty; që nuk ka rrëfyer kurrë se kush është në të vërtet, se nga vjen, apo nëse ka ndonjë të afërm në këtë botë; që kur e pyesin se ku ka lindur apo nëse i ngarkohet ndonjë punë apo ndonjë porosi, gjithmonë përgjigjet duke thënë:
– Më mirë të mos e them.
Prej disa kohësh kam gjurmuar spektrin e gjerë të sindromës Bartelbi në letërsi, prej disa kohësh kam studiuar sëmundjen, të keqen endemike të letrave bashkëkohore, shtytjen negative apo tërheqjen e zbrazët që bën një krijues i caktuar, qoftë edhe më një ndërgjegje letrare tepër kërkuese (ase ndoshta pikërisht për këtë), të mos arrijnë të shkruajnë kurrë; ose të shkruajnë një apo dy libra dhe të heqin dorë; ose, pasi nisin pa problem një vepër të mirë, ata, një ditë, në kuptimin e parë të fjalës, do të paralizohen përgjithmonë.
Ideja për të gjurmuar letërsinë e mohimit, atë të Bartelbisë me shokë, lindi të martën e kaluar në zyrë kur më bënë veshët sikur sekretarja e shefit po i thoshte dikujt në telefon:
– Zoti Bartelbi është në mbledhje.
Qesha me vete. Është e vështirë ta imagjinosh Bartelbinë të takohet me ndokënd, për shembull të zhytur në atmosferën e ngarkuar të një bordi administrativ. Por nuk është aq e vështirë – këtë kam për qëllim të bëj me të kështuquajturin ditar apo fletore shënimesh – të mbledh një grusht të mirë Bartelbish, domethënë një grusht të mirë shkrimtarësh të prekur prej të keqes, prej shtysës negative.
Sigurisht që e dëgjova fjalën “Bartelbi” në vend të mbiemrit, po kaq të ngjashëm, të shefit tim. Por e vërteta është se ky gabim nuk mund të ishte më i përshtatshëm se kaq, pasi krejt papritur më bëri të lëviz dhe, pas njëzet e pesë vitesh heshtje, vendosa të shkruaj përsëri, të shkruaj për sekretet më të fundit e më të ndryshme të disa prej rasteve më të habitshme të krijuesve që hoqën dorë nga shkrimi.
Jam gati, pra, të eci në labirintet e mohimit, në shtigjet e prirjes më shqetësuese dhe tërheqëse të letërsisë bashkëkohore: një prirje në të cilën mund të gjendet e vetmja rrugë që i mbetet e hapur krijimit autentik letrar; një prirje që pyet veten se çfarë është shkrimi dhe ku është, dhe që vërtitet rreth pamundësisë, që tregon të vërtetën për gjendjen e prognozës serioze – por jashtëzokonisht ngacmuese – të letërsisë në fund të mijëvjeçarit.
Shkrimi vjen vetëm prej shtytjes negative, vetëm prej labirintit të mohimit. Por si mund të jetë kjo gjë letërsi? Këtë më pyeti kohëve të fundit, me një keqdashje, një koleg i zyrës.
– Nuk e di, – i thashë. – po ta dija, do e bëja dhe vetë.
Pa të shohim njëherë nëse mund ta bëj. Jam i bindur se vetëm duke gjurmuar labirintin e mohimit mund të dalin shtigjet që mbeten të hapura për shkrimin që vjen. Të shohim nëse jam i aftë për këtë. Do shkruaj disa faqe që do të komentojnë një tekst të padukshëm, por jo të paqenë, pasi fare mirë mund të ndodhë që ky tekst fantazmë të përfundojë i penalizuar në letërsinë e mijëvjeçarit të ardhshëm.
1) Robert Ualser e dinte që shkrimi që nuk mund të shkruhet, është përsëri shkrim. Dhe mes shumë punëve të vogla që kishte bërë; si punonjës librarie, ndihmës avokat, nëpunës banke, punëtor në një fabrikë makinash qepëse dhe në fund shërbëtor në një kështjellë silesiane, – Robert Ualser tërhiqej herëdokur në Zyrih, në “dhomën e shkrimit për të papunët” (emri nuk mund të mos ishte më ualserian se kaq, por ama është autentik), dhe atje, i ulur në një pupë të vjetër, përgjatë perëndimit të diellit, nën dritën e zbehtë të llambës me vajguri, punonte mbi dorëshkrimin e tij të këndshëm me zellin e një kopisti, njejtë si një “bartelbi”.
Nuk është vetëm tipari i kopistit, por e gjithë ekzistenca e Ualserit na bën të mendojmë për personazhin në rrëfimin e Melvill, nëpunësin që kalonte krejt ditën në zyrë. Roberto Kalaso, duke folur për Ualser dhe Bartelbi, ka komentuar se në ato qenie që imitojnë pamjen e njeriut të matur dhe të zakonshëm, ka një tendencë shqetësuese për të mohuar botën. Sa më radikale, aq më pak argëtuese, fryma e shkatërrimit shpesh kalon pa u vënë re nga njerëzit që i shohin Bartelbit si qenie gri dhe me natyrë të mirë. “Për shumë nga njerëzit, Ualser, autor i Jakob von Gunten dhe krijuesi i Institutit Benjamenta, – shkruan Kalaso, – vazhdon të jetë figurë e njohur dhe madje mund të lexohet qartë se nihilizmi i tij është borgjez dhe helvetian me natyrë të mirë. Dhe ai është, përkundrazi, një personazh i largët, një rrugë paralele e natyrës, një skaj thuajse i padukshëm. Bindja e Ualserit, njejtë si mosbindja e Bartelbit, presupozon një thyerje krejtësore. Ata kopjojnë, transkriptojnë shkrime që kalojnë nëpër to si një fletë kalku. Ata nuk deklarojnë asgjë të veçantë, nuk përpiqen të korrigjojnë. Unë nuk evoluoj, thotë Jakob von Gunten. Nuk dua ndryshim, thotë Bartelbi. Në ngjashmëritë e tyre zbulohet ekuivalenca midis heshtjes dhe një përdorimi të caktuar dekorativ të fjalës.”… (fragment)
Përktheu nga spanjishtja Antonio Çikollari
filologus.al 
Leave a comment